Osilaskobun tanımını ve fonksiyonunu önceki yazılarımızda belirtmiştik.Bu yazımızda osilaskobun çalışma prensibinden bahsedeceğiz.Osilaskop ile ölçüm yapmadan önce çalışma mantığını kavramak osilaskobu daha iyi bir şekilde anlamanıza katkıda bulunacaktır.

Osilaskop CRT bir ekrandan ve bu ekranda ölçümü gösterecek olan elektronik devrelerden oluşur.Osilaskobun ekranı evimizdeki CRT televizyonların ekranları ile aynı yapıdadırlar.



Katot Işınlı Tüp (CRT)

CRT ekranların çalışma mantığını kısaca söylecek olursak,fleman tarafından ısıtılan Katot’un yaydığı elektronların, pozitif gerilime sahip kontrol gri ve anotlar tarafından hızlandırılması ve odaklanması ile, ekran yüzeyine çarpması ve bu çarpmanın etkisi ile fosfor kaplı ekranın ışıması ilkesine dayanır. Dikey ve yatay saptırıcıların görevi,elektron demetini ekranın farklı bölgelerine yaymaktır.



Şekil-3′e bakılırsa yatay saptırıcılara time base dalga şekli diye adlandırılan testere dişi sinyal uygulanmıştır(Bu sinyale Sweep- süpürme sinyalide denir). Grafik üzerinde bu dalga şekli incelenirse, zamanın değişimine karşılık voltajın negatiften sıfıra, oradanda pozitife ve tekrar hızla negatife geçtiği görülebilir. Yatay saptırıcılara uygulanan bu sinyal sonucu, zamana göre yatay saptırıcı levhalardan birinin voltaj değeri diğerine göre değişim gösterir. Bu değişimi soldaki levhanın voltajını referans alarak açıklarsak, sağdaki levhanın voltajı lineer (doğrusal) olarak negatiften pozitife doğru artar. Bu iki levha arasından geçen ve negatif yüke sahip elektron demetide bu değişimden etkilenir ve hangi levha daha pozitif ise ona doğru yaklaşır.

Sağdaki levhanın gerilimi devamlı olarak negatiften pozitife doğru lineer olarak arttığına göre, elektron demetide devamlı olarak soldaki levhanın yanından hareket ederek lineer bir hareketle sağdaki levhaya yaklaşacaktır. Bunun sonucu olarakta ekranda düz bir çizgi görünecektir(dikey saptırıcılara herhangi bir sinyal uygulanmadığı durumda).

Not: Ekranın fosfor kaplı olması, ekran yüzeyinine çarpan elektron demetinin ışık olarak kendini göstermesine neden olur. Bu ışıma fosfor kaplı yüzeyin özelliğinden dolayı hemen kaybolmaz ve belli bir süre ekranda görünür. Bunun sonucu, devamlı olarak soldan sağa doğru hareket eden elektron demetinin çarptığı noktalar belli bir süre ışık verir.

Biz bu noktaları gözümüzün özelliğinden dolayı ayrı ayrı görmez, sanki bir çizgi imiş gibi görürüz. İşte bu işlemi yapabilmek için time base sinyaline yani testere sinyaline ihtiyacımız vardır. Bu sinyal Şekil-3′te görülen trigger(tetikleme) ve time base katlarında üretilir ve yatay saptırıcılara uygulanır. Bu sinyalin periyodu ise osilaskobun ön panelinde bulunan Time/div düğmesi ile kullanıcı tarafından değiştirilebilir. Bu değiştirme sonucu kullanıcı, elektron demetinin ekranın solundan sağına ne kadar sürede gideceğini ayarlar, yani grafiğin zaman ekseninin ölçeğini değiştirmiş olur.

Dikey saptırıcı levhaların çalışmasına gelince; bu levhalarda aynen yatay saptırıcılar gibi çalışır, arasındaki fark ise bu levhalara uygulanacak voltajın osilaskop içinde üretilmeyerek, dışarıdan uygulanmasıdır. Biz ölçmek istediğimiz sinyali bu levhalara uygularız, dolayısı ile elektron demetinin aşağıdan yukarıya hareketini dışarıdan uygulanan sinyalin genliği belirler. Şimdi Şekil-3′te görülen time base sinyalinin yatay saptırıcılara, sinüs sinyalininde dikey saptırıcılara aynı anlı olarak uygulandığını düşünelim. Bu durumda elektron demeti soldan sağa doğru lineer olarak hareket ederken, dikey saptırıcıların gerilimleride zamana göre değiştiğinden, aynı zamanda aşağıdan yukarıya doğruda hareket edecektir. Bu iki hareketin vektöriyel bileşimi ise ekranda görünen şekli verecektir(şeklimizde sinüs eğrisi olarak). Dikey saptırıcılara dışarıdan direkt olarak sinyal uygulanmaz, bu sinyal önce bir dikey kuvvetlendiriciye(Y yükselteci), oradanda dikey saptırıcılara uygulanır. Bu kuvvetlendiricinin kazancı ise, osilaskobun ön panelinde bulunan Volt/div düğmesi ile kullanıcı tarafından değiştirilebilir.